Jak działa sonda odbarczająca do żołądka przewodnik dla pacjenta

Sonda odbarczająca do żołądka to cienka plastikowa rurka wprowadzana przez nos do żołądka, która służy do odbarczenia żołądka, czyli usunięcia zalegającej treści w celu zmniejszenia ryzyka nudności, wymiotów i zachłyśnięcia oraz do diagnostyki i leczenia chorób przewodu pokarmowego [1][7]. Działa poprzez drenaż treści żołądkowej i umożliwia także żywienie dojelitowe u osób, które nie mogą jeść doustnie [1][3][5][7].

Czym jest sonda odbarczająca do żołądka?

Sonda żołądkowa, nazywana też zgłębnikiem nosowo-żołądkowym, to elastyczna rurka z tworzywa sztucznego odpornego na działanie kwasu solnego i enzymów, zakończona łącznikiem do ssaka lub zestawu żywieniowego. Na powierzchni ma podziałkę lub linię ułatwiającą dobór i kontrolę głębokości wprowadzenia [1][3][4]. Jej koniec spoczywa w żołądku, a początek jest przymocowany do twarzy, co pozwala na stały dostęp do treści żołądkowej lub podaży pokarmu [1][5]. Nowoczesne zgłębniki są cienkie i giętkie, co poprawia komfort i bezpieczeństwo [3][4].

Istnieją odmiany prowadzone do żołądka i do jelita. Zgłębnik nosowo-jelitowy może przemieścić się perystaltycznie poza żołądek w czasie 8 do 12 godzin, jeśli wymaga tego plan leczenia [3]. W praktyce preferuje się sondy nosowo-żołądkowe względem ustnych ze względu na stabilniejsze pozycjonowanie i mniejsze ryzyko przemieszczenia [3][4][9].

Po co i kiedy stosuje się sondę odbarczającą?

Sondę zakłada się, gdy konieczne jest odbarczenie żołądka i drenaż treści żołądkowej w przebiegu niedrożności, po operacjach jamy brzusznej, przy nasilonych wymiotach, w zatruciach oraz aby ograniczyć ryzyko zachłyśnięcia. Umożliwia też wprowadzenie zimnej wody w sytuacji krwawienia oraz odsysanie treści pokarmowej, co odciąża przewód pokarmowy do czasu powrotu jego funkcji [1][2][3][7]. Stosuje się ją również diagnostycznie do pobrania soku żołądkowego, płukania żołądka i oceny skuteczności leczenia choroby wrzodowej [1][2].

U pacjentów niezdolnych do jedzenia doustnie sonda pozwala na bezpośrednią podaż płynów i składników odżywczych do żołądka, czyli żywienie dojelitowe. Dotyczy to między innymi okresu po zabiegach w obrębie jamy brzusznej lub w trakcie chemioterapii, jeśli występują nudności czy ryzyko niedożywienia [3][5]. W diagnostyce z farmakologiczną stymulacją wydzielania soku przeciwwskazaniem jest ciąża, ponieważ stosowane substancje pobudzające wydzielanie mogą być w niej niezalecane [2].

Jak wygląda założenie sondy krok po kroku?

Zakładanie odbywa się przez nos po miejscowym znieczuleniu gardła aerozolem oraz użyciu żelu znieczulającego, co zmniejsza odruchy i dyskomfort. Podczas wprowadzania pacjent zwykle połyka ślinę, a głowa może być lekko pochylona, aby ułatwić przejście rurki do przełyku. Personel kontroluje głębokość na podstawie podziałki na sondzie i zabezpiecza jej początek na twarzy po osiągnięciu żołądka [2][1][4]. W praktyce klinicznej preferuje się dostęp przez nos, ponieważ jest bezpieczniejszy i stabilniejszy niż dostęp przez usta, zwłaszcza przy dłuższym stosowaniu [3][9].

Jak potwierdza się prawidłowe ułożenie sondy?

Po wprowadzeniu sprawdza się pozycję osłuchowo poprzez podanie 20 ml powietrza do sondy i wysłuchanie charakterystycznego bulgotu w nadbrzuszu. Dodatkowo aspiruje się niewielką ilość treści, której pH powinno być mniejsze niż 5. W razie wątpliwości wykonuje się kontrolę radiologiczną. Te metody łącznie ograniczają ryzyko umieszczenia sondy w drogach oddechowych [4][2][5]. W warunkach domowych zaleca się regularne potwierdzanie położenia przed każdym karmieniem lub podaniem leków zgodnie z instrukcją zespołu medycznego [9].

Na czym polega odbarczenie żołądka i drenaż?

Odbarczenie żołądka polega na jego opróżnianiu i czasowym odciążeniu do momentu poprawy motoryki przewodu pokarmowego. Drenaż treści żołądkowej umożliwia usuwanie treści przed wchłonięciem toksyn i ogranicza ryzyko wymiotów oraz zachłyśnięcia. Sonda może być podłączona do układu ssącego, co przyspiesza i ułatwia skuteczne odsysanie [1][3].

W celach diagnostycznych pobiera się sok żołądkowy w schemacie obejmującym godzinę wydzielania podstawowego oraz kolejną godzinę po stymulacji, zbierając materiał w czterech 15 minutowych porcjach. Taki protokół pozwala ocenić wydzielanie i skuteczność leczenia choroby wrzodowej zgodnie z zaleceniami diagnostycznymi [2].

Jak wygląda żywienie przez sondę?

Żywienie dojelitowe przez sondę polega na powolnym podawaniu odpowiednio dobranych płynnych diet, z przerwami na przepłukanie wodą, a następnie zamknięciu sondy po zakończeniu podaży. Po każdym karmieniu zalecana jest pozycja półsiedząca przez co najmniej 30 minut, aby zmniejszyć ryzyko refluksu i zachłyśnięcia. Takie postępowanie jest standardem opieki i znajduje potwierdzenie w materiałach edukacyjnych oraz instruktażowych [5][8][9].

Ile czasu można mieć sondę i co dalej?

Sondy nosowo-żołądkowe stosuje się zwykle krótko, do 4 do 6 tygodni. W praktycznych zaleceniach podaje się maksymalnie około 30 dni ciągłego użytkowania, a przy przewidywanej dłuższej potrzebie rozważa się założenie przetoki odżywczej do żołądka, czyli gastrostomii. Taki wybór poprawia komfort i bezpieczeństwo w terapii długoterminowej [3][4][9].

Jeśli plan leczenia wymaga ominęcia żołądka, sonda nosowo-jelitowa może perystaltycznie przemieścić się do jelita w czasie około 8 do 12 godzin, co pozwala kontynuować żywienie lub drenaż poniżej żołądka zgodnie z decyzją kliniczną [3].

Jak dbać o bezpieczeństwo w domu?

W warunkach domowych należy przed każdym karmieniem upewnić się, że sonda jest na właściwej głębokości i prawidłowo przymocowana, a po podaży przepłukać ją wodą zgodnie z instrukcją. Trzeba utrzymywać pozycję półsiedzącą po karmieniu, obserwować objawy nietolerancji oraz dbać o higienę nosa i skóry w miejscu mocowania. Ocenę ułożenia i zasady pielęgnacji należy realizować według zaleceń zespołu medycznego i materiałów informacyjnych przekazanych rodzinie [5][9].

Jakie są możliwe powikłania i ograniczenia?

Najpoważniejszym ryzykiem jest przypadkowe wprowadzenie sondy do tchawicy, dlatego tak ważne jest potwierdzanie pozycjonowania i czujna obserwacja. Mogą wystąpić podrażnienia i stany zapalne błony śluzowej nosa, co wymaga dbałości o higienę i okresowej zmiany nozdrza przy dłuższym użytkowaniu. W postępowaniu diagnostycznym z użyciem stymulantów wydzielania soku unika się ich w ciąży. Długotrwałe żywienie przez sondę u osób z głębokim otępieniem bywa kwalifikowane jako terapia uporczywa, dlatego decyzje dotyczące kontynuacji powinny uwzględniać korzyści, ryzyko i cel leczenia [2][3][4][6].

Co warto zapamiętać przed założeniem sondy?

• Sonda odbarczająca do żołądka pomaga szybko zmniejszyć ryzyko wymiotów i zachłyśnięcia oraz odciąża przewód pokarmowy [1][7].
• Służy zarówno do diagnostyki jak i leczenia, w tym do drenażu treści żołądkowej i żywienia dojelitowego u osób, które nie mogą jeść doustnie [1][2][3][5].
• Zakładanie odbywa się przez nos z użyciem aerozolu znieczulającego i żelu, z potwierdzeniem położenia osłuchowo, testem pH oraz w razie potrzeby RTG [2][4][5].
• Po założeniu należy regularnie weryfikować pozycję, szczególnie w opiece domowej, oraz utrzymywać pozycję półsiedzącą po karmieniu przez minimum 30 minut [5][9].
• Krótki czas stosowania to zwykle 4 do 6 tygodni, a przy dłuższej potrzebie rozważa się gastrostomię. Zgłębnik nosowo-jelitowy może przemieścić się do jelita w 8 do 12 godzin, jeśli jest to element planu terapii [3][4][9].

Źródła:

• [1] https://pogotowie-pielegniarskie.pl/sonda-pokarmowa-w-jakim-celu-sie-ja-wykonuje/
• [2] https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/badania/sonda-zoladkowa-badanie-wskazane-przy-wrzodach-zoladka-wrzodach-dwunas-aa-GYpt-zmUm-ddMS.html
• [3] https://posilkiwchorobie.pl/zywienie-dojelitowe/zglebnik-do-zoladka-jak-wyglada-zywienie-i-jak-dlugo-moze-ono-trwac/
• [4] https://mistrzpolikarp.pl/sonda-do-zoladka/
• [5] https://zywieniemaznaczenie.pl/sonda-zoladkowa-jak-wyglada-karmienie-rodzaje-sond/
• [6] https://wckmed.wp.mil.pl/u/3._Sonda_zoladkowa.pdf
• [7] https://nagle.mp.pl/filmy-instruktazowe/104781,zastosowanie-sondy-nosowo-zoladkowej
• [8] https://www.youtube.com/watch?v=uuIzDoUb1DA
• [9] https://www.dbth.nhs.uk/wp-content/uploads/2017/07/nasogastric-feeding-tube-info-for-parents-polish-translation.pdf